Tọa lạc trên sườn nam núi Lạn Kha, xã Phật Tích, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh – Chùa Phật Tích là ngôi cổ tự hơn 1.000 năm tuổi, nơi hội tụ tinh hoa Phật giáo thời Lý và lưu giữ nhiều bảo vật vô giá của dân tộc.
Chùa Phật Tích, còn gọi là Vạn Phúc Tự, được khởi dựng năm 1057 dưới triều vua Lý Thánh Tông. Đây là một trong những trung tâm Phật giáo lâu đời nhất Việt Nam, nơi giao thoa giữa tín ngưỡng dân gian Việt cổ và Phật giáo từ Ấn Độ truyền đến.
Tháng 4 năm 1962, chùa được công nhận là Di tích Lịch sử – Văn hóa cấp quốc gia và sau đó được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng trong 62 Di tích Quốc gia Đặc biệt của Việt Nam.
Pho tượng Phật A Di Đà bằng đá xanh nguyên khối là linh hồn của chùa Phật Tích. Theo sử liệu, sau khi tháp do vua Lý Thánh Tông xây năm 1066 đổ, tượng Phật được lộ ra bên trong – thân dát vàng, tỏa sáng kỳ diệu – khiến cả làng đổi tên thành thôn Phật Tích để ghi nhận sự kiện linh thiêng này.
Tượng được đặt trên tòa sen cao, thể hiện phong cách điêu khắc đỉnh cao thời Lý với đường nét thanh thoát, biểu cảm từ bi và kỹ thuật chạm khắc đá tinh xảo hiếm có.
Quần thể chùa Phật Tích hiện có 7 gian tiền đường, 5 gian bảo điện thờ Phật A Di Đà và Tam Thế, 8 gian nhà Tổ và 7 gian nhà thờ Mẫu. Khu thờ chính mang phong cách kiến trúc "nội công ngoại quốc" đặc trưng thời Lý, với mái cong chạm khắc hoa sen và rồng tinh xảo.
Năm 1071, vua Lý Thánh Tông đã đích thân viết chữ "Phật" dài tới 5 m, sai khắc vào đá đặt trên sườn núi – một dấu ấn hoàng gia độc nhất vô nhị còn lưu lại đến ngày nay.
Vườn tháp chùa Phật Tích sở hữu hơn 32 ngọn tháp đá cổ là nơi cất giữ xá lị và nhục thân của các vị thiền sư qua nhiều thế kỷ. Trong đó có tháp thờ Thiền sư Chuyết Chuyết – một cao tăng nổi tiếng thời Lê, người có công lớn trong việc trùng tu và phát triển Phật giáo vùng Kinh Bắc.
Hầu hết các ngọn tháp đều có khắc tên và niên đại rõ ràng, là nguồn tư liệu lịch sử quý giá cho nghiên cứu Phật giáo và nghệ thuật điêu khắc đá Việt Nam.
Lễ hội chùa Phật Tích diễn ra từ mồng 3 đến mồng 5 Tết Âm lịch hàng năm với nhiều nghi lễ truyền thống và hội Khán hoa mẫu đơn – lễ hội đặc trưng gắn với truyền thuyết Từ Thức gặp tiên trên núi Lạn Kha. Đây là một trong những lễ hội có quy mô lớn và tổ chức sớm nhất tỉnh Bắc Ninh.
Chùa mở cửa đón khách từ 05:00 – 18:00 hàng ngày. Từ Hà Nội, du khách di chuyển khoảng 20 km về phía Đông theo Quốc lộ 1A hoặc cao tốc Hà Nội – Bắc Giang rồi rẽ vào huyện Tiên Du.
